BİTKİLERDE HASTALIKLAR VE MİKROORGANİZMALAR
Bitkilerde Hastalıklar & Mikroorganizmalar
Bitkiler yaşamları boyunca VİRUS, BAKTERİ, PROTOZOA, NEMATOD, KÜF-MAYA-MANTAR gibi patojenik organizmaların ve çeşitli çevresel ve atmosferik koşulların olumsuz etkilerine maruz kalmaktadırlar.
Bitkiler patojen saldırılarından kendilerini koruyabilmek için birçok savunma mekanizması geliştirmişlerdir. Bu savunma sırasında patojen hidrolitik enzim, toksin gibi kimyasal bileşikleri kullanırken bitkiler ise fiziksel bariyerlerin yanı sıra, savunma peptitleri, antioksidanlar, sekonder metabolitler ve antimikrobiyal özellikteki proteinler (Patojen ile bağlantılı proteinler (PR))’in dahil olduğu çok sayıda savunma maddesine sahiplerdir.
Bitki kendisini patojen saldırısından koruyabilmek için şu özelliklere sahip olmalıdır:
- Bitki patojenin kendisini konukçu olarak tanımasına fırsat vermemelidir
- Bitki patojenin içeri sızmasını önleyici silahlara sahip olmalıdır
- Bitki içeriye girmeyi başarmış patojenlerin gelişmesini önleyebilecek donanıma sahip olmalıdır
- Bitki patojen tarafından etkilense bile patojenin daha fazla yayılarak tüm bitkiyi öldürme olasılığını en aza indirebilecek sistemlere sahip olmalıdır
Bitkilerde savunma cevaplarının bir bölümü çeşitli fonksiyonel gruplara ayrılmaktadır
- Fitoaleksinlerin, hücre duvarı yapısına katılan lignin gibi doğrudan antimikrobiyal etki göstermektedir.
- Fenilpropanoid ürünleri farklı biyotik ve abiyotik uyarımlara karşı bitki savunmasında farklı rollere sahiptirler.
- İkinci savunma cevabı hidroksiprolin-zengin glikoproteinler (HRGPs)’in sentezi ve peroksidazlardır. Bu savunma genlerinin ürünleri patojenin yayılmasını engelleyen yapısal bariyerlerin sentezlenmesinde görev yapmaktadırlar.
- Üçüncü savunma cavabını ise Kitinaz, Glukanaz, Pektinaz enzim sentezleri oluşturmaktadır. Bu enzimler savunma cevaplarının uyarılmasında görev yapan bitki hücre duvarından endogenik elisitörlerin (uyarıcı) serbest kalmasını ve fungusun hücre duvarının parçalanmasını sağlamaktadırlar.
- Son olarak çeşitli bitki patojen sistemlerinde lipoksigenaz (LOX) aktivitesinde meydana gelen artıştır. LOX ürünleri jasmonik asit gibi patojen ve yaralanmalara karşı oluşan genel cevaplardandır [3]. Ayrıca bitki dokularının UV, yaralanma, don vs. streslere maruz bırakılması da fitoaleksin sentezlenmesine neden olmaktadır.
